Kiến thức cơ bản về xương: chức năng, cấu tạo và 7 thói quen hại cột sống

Đây là phần 1 trong loạt kiến thức cơ bản về xương – cơ – khớp người mà Túc soạn cho các bạn huấn luyện viên ATu's. Sẵn đây Túc đưa lên luôn để mọi người tiện đọc.

Túc viết theo cách dễ hiểu nhất, nên có chỗ sẽ giản lược hơn sách giải phẫu. Mọi người xem bài này là một sự bắt đầu nha.

Bài có 8 phần, đọc lần lượt từ trên xuống: chức năng của xương; cấu tạo của xương và bộ xương; cột sống; 7 thói quen hại cột sống; vì sao trẻ em nhiều xương hơn người lớn; 4 giai đoạn lành xương sau gãy; lưu ý khi bổ sung canxi; và vì sao nói xương là mô sống.

Chức năng của xương: xương làm những việc gì?

1. Chứa tủy xương, nơi tạo ra tế bào máu

Bên trong xương có tủy xương. Tủy đỏ là nơi cơ thể tạo ra các tế bào máu: hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu.

Bạn có thể gặp hai cái tên tạo cốt bào và hủy cốt bào. Hai loại này không phải tế bào máu, mà là tế bào xây xương mới và dọn xương cũ. Túc nói kỹ hơn ở cuối bài.

Người có lối sống lành mạnh, tập thể thao, ăn uống đa dạng thường có bộ xương chắc khỏe hơn. Khi gặp chấn thương hay tai nạn, nền tảng đó cũng giúp việc hồi phục thuận lợi hơn.

2. Chống đỡ và tạo hình cho cơ thể

Bộ xương là cái khung. Bạn có thể thay đổi lượng nước, lượng mỡ và lượng cơ để thay đổi vóc dáng dựa trên cái khung đó. Nhưng bạn không thể thay đổi cấu trúc bộ xương nếu không đụng tới phẫu thuật: ở người đã trưởng thành, dinh dưỡng, tập luyện hay giấc ngủ chỉ làm xương chắc hơn hay yếu đi, chứ không làm hình dáng khung xương đổi khác được. Hông chữ H thì không thể tập để thành một kiểu khung hông khác.

Bạn có một cơ thể, và bạn cố gắng "đẽo gọt" cơ thể đó tới hình dạng bạn thích nhất, một cách phù hợp. Hiểu điều này để bạn bớt áp lực, cũng bớt "cúng tiền" cho những PT bảo rằng: "anh/chị sẽ giúp em có body giống như anh/chị". Vóc dáng đẹp là chuyện tỷ lệ trên chính khung xương của mình, Túc có viết kỹ ở bài Thắt eo "đồng hồ cát" tại nhà: bài tập và sự thật cần biết.

3. Bảo vệ và làm chỗ dựa cho các cơ quan trọng yếu

Hộp sọ gồm 22 xương (8 xương sọ não và 14 xương mặt), che chở cho não và các giác quan. Lồng ngực, gồm xương ức, xương sườn và các đốt sống ngực, che chở cho tim và phổi. Các cơ quan bên trong cũng nhờ bộ xương mà có chỗ dựa.

4. Cùng với cơ tạo nên hệ vận động, và là "kho" dự trữ khoáng chất

Cơ bám vào xương, cơ co thì xương chuyển động. Xương còn là nơi dự trữ khoáng chất quan trọng, nhất là canxi và phốt pho. Khi cơ thể thâm hụt, nó sẽ lấy từ kho này ra dùng.

Vì vậy, nếu ăn uống thiếu canxi trong thời gian dài, cơ thể sẽ rút dần canxi từ xương. Xương yếu đi một cách âm thầm, tới lúc có biểu hiện thì thường là đã thiếu lâu rồi.

Điều này có nghĩa là gì?

Hãy chăm sóc và bồi đắp cho sức khỏe của xương từ sớm, ngay từ những năm 16 tuổi. Bởi từ khoảng 30 tuổi trở đi, bạn sẽ sống nhờ vào "của để dành" của nhiều năm tháng trước.

Nếu trước giờ bạn chưa từng tập, thì vì chính mình, hãy tham gia một môn kháng lực bất kỳ, từ giờ đến mãi sau này. Đừng đợi tới lúc đi vài bậc cầu thang đã thở dốc, chạy chưa được 2km khớp gối đã đau. Lúc đó con đường để trở lại "bình thường" sẽ rất dài. Chưa biết bắt đầu từ đâu thì bạn đọc bài Con gái mới tập gym: bắt đầu từ đâu để không bỏ cuộc? nha. Nếu bạn lớn tuổi, đã được chẩn đoán loãng xương, có bệnh tim mạch hay đang đau khớp thì hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu, và nên tập có người hướng dẫn.

Nhắc tới canxi thì cũng phải nhắc tới vitamin D: vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi, và da tự tạo được vitamin D khi có nắng. Túc có một video chia sẻ về phơi nắng tự nhiên, bạn xem thêm nha. Phơi vừa đủ thôi, đừng để da đỏ rát hay bỏng nắng.

Cấu tạo của xương và bộ xương người

Một chiếc xương gồm những phần nào?

Xương nào cũng có các phần giống nhau, tính từ ngoài vào trong:

• Màng xương: lớp màng mỏng bọc ngoài cùng, có nhiều mạch máu nuôi xương và các nhánh thần kinh. Riêng ở đầu xương nằm trong khớp thì mặt xương được phủ bằng sụn khớp.
• Xương đặc (vỏ xương): nằm dưới màng xương, rất cứng, chắc và dày, bảo vệ phần xương xốp bên trong khỏi các lực chèn ép. Xương đặc chiếm khoảng 80% khối lượng bộ xương.
• Xương xốp: nằm bên trong, gồm các bè xương đan vào nhau.
• Tủy xương: nằm trong cùng.

Xương luôn được tái tạo: xương cũ bị dọn đi, xương mới được xây lên. Vận động tích cực, ăn uống đủ chất và nghỉ ngơi đủ giúp xương chắc hơn. Ngược lại, nếu bạn lười vận động và sinh hoạt vô tội vạ, bộ xương sẽ yếu đi và xuống cấp nhanh.

Thành phần hóa học của xương

Theo giáo trình giải phẫu, xương tươi ở người lớn gồm khoảng 50% nước; 15,75% mỡ; 12,45% chất hữu cơ và 21,8% chất vô cơ (khoáng chất).

Bộ xương người có bao nhiêu xương?

Người trưởng thành có 206 xương, chia làm hai phần:

• Bộ xương trục (80 xương): 22 xương sọ, 1 xương móng, 6 xương nhỏ của tai và 51 xương thân mình (26 xương cột sống, 24 xương sườn, 1 xương ức).
• Bộ xương treo (126 xương): các xương ở vai, tay, chậu và chân.

Nếu chia theo hình thể thì có 4 loại:

• Xương dài: xương đùi, xương cánh tay, xương cẳng tay.
• Xương ngắn: các xương cổ tay, cổ chân.
• Xương dẹt: các xương vòm sọ, xương bả vai, xương ức, xương chậu.
• Xương bất định hình (hình thể phức tạp): đốt sống, xương thái dương, xương bướm và các xương nền sọ.

Ngoài ra còn có xương vừng, là xương nhỏ nằm trong gân. Điển hình nhất là xương bánh chè ở gối.

Cột sống: phần Túc quan tâm nhất

Với người học một chút giải phẫu để tập luyện, cái Túc quan tâm nhất là phần xương thân mình: xương ức, xương sườn và cột sống.

Nhìn từ bên hông, cột sống có hình chữ S cong nhẹ. Cột sống chiếm khoảng 40% chiều cao cơ thể.

Về chuyện tăng chiều cao: các bài kéo, giãn không làm xương dài ra. Chúng giúp bạn đứng thẳng hơn nên trông cao hơn một chút. Với người còn trong tuổi lớn, chiều cao chủ yếu do di truyền, ăn uống, giấc ngủ và vận động nói chung quyết định. Khi xương đã ngừng dài thì chỉ còn phẫu thuật kéo dài chân, một can thiệp lớn, phải do bác sĩ chuyên khoa tư vấn.

Cột sống gồm những đoạn nào?

• 7 đốt sống cổ (C1–C7).
• 12 đốt sống ngực (D1–D12; tài liệu quốc tế ghi là T1–T12).
• 5 đốt sống thắt lưng (L1–L5).
• 5 đốt sống cùng (S1–S5) dính nhau thành xương cùng.
• 3–5 đốt cuối cùng (thường là 4) dính nhau thành xương cụt, tùy người.

Xương cùng và xương cụt mỗi cái tính là một xương, nên cột sống người lớn có 26 xương.

Đốt sống, đĩa đệm và thoát vị

Thân đốt sống có dạng hình trụ dẹt, mặt trên và mặt dưới hơi lõm. Hai đốt sống liền nhau tiếp xúc với nhau qua đĩa đệm (còn gọi là đĩa gian đốt sống).

Phía sau thân đốt sống là cung đốt sống. Thân và cung khép lại thành lỗ đốt sống. Các đốt sống xếp chồng lên nhau tạo thành cột sống, các lỗ nối nhau thành ống sống, bên trong chứa tủy sống. Ở hai bên, giữa hai đốt liền nhau có lỗ nhỏ để rễ thần kinh đi ra.

Khi cột sống thoái hóa, hoặc chịu tải sai cách lâu ngày, đĩa đệm có thể phình, lồi ra, gây cảm giác đau buốt, ê ẩm. Nặng hơn, bao xơ bên ngoài đĩa đệm bị rách, nhân bên trong tràn ra ngoài: đó là thoát vị đĩa đệm. Đĩa đệm phình, lồi hay thoát vị đều có thể chèn vào rễ thần kinh hoặc tủy sống.

Đau lưng, đau cổ có nhiều nguyên nhân, và cũng có nhiều người chụp phim thấy đĩa đệm phình, lồi mà không hề đau. Muốn biết chính xác mình bị gì thì đi khám; có cần chụp phim hay không là do bác sĩ quyết định, không tự đoán nha.

7 thói quen hại cột sống và vóc dáng

Đây là các thói quen sinh hoạt Túc gặp nhiều nhất, ở phòng tập lẫn ngoài đời.

1. Khom lưng lấy vật nặng

Ở gym là vác tạ, ở nhà là vác đồ.

Cột sống vừa có tính cố định nhờ xương, vừa có tính linh hoạt nhờ các đốt được nối với nhau bằng đĩa đệm và hệ thống dây chằng đàn hồi. Không có hai hệ thống này thì mình cứng đơ luôn. Nhưng cũng vì linh hoạt như thế, nên khi tập hoặc mang vác sai cách trong nhiều năm, đĩa đệm có thể phình, lồi, chèn vào dây thần kinh, gây đau, tê bì tay chân.

Cũng có người nhìn tư thế thì chưa chuẩn mà không hề đau. Cơ thể mỗi người một khác, chưa đau thì chưa chắc phải sửa ngay, nhưng vẫn nên để ý. Còn nếu bạn tập không hề nặng, form tập cũng khá ổn mà lưng vẫn đau âm ỉ, thì một lý do hay gặp là khom lưng (lưng tôm) khi mang vác đồ nặng.

Đọc xong bài này bạn thử quan sát người xung quanh xem. Theo Túc thấy, cứ 10 người thì 8 người dính. Thói quen này không chỉ dễ gây đau ở cột sống, mà lâu dài còn có thể ảnh hưởng tới dáng của cột sống, kể cả với người không chơi thể thao hoặc tập rất nhẹ.

Cái nguy hiểm là sự tích lũy. Nó không đau ngay lúc mình làm sai để mình biết, mà cứ cộng dồn từ ngày này sang năm nọ. Và mình làm sai thì con mình nhìn theo, làm theo, cứ thế qua nhiều thế hệ.

Trái với lưng tôm là giữ lưng thẳng và gập người từ hông (Hip Hinge). Gồng core và Hip Hinge là hai nền tảng Túc có nói tới trong bài Kiến thức cơ bản về Squat: lộ trình tập đúng từ số 0. Trên kênh YouTube Túc cũng có video bài Good Morning, một bài cần giữ lưng thẳng khi gập người, bạn xem tham khảo. Đang đau lưng thì đi khám trước, chưa tập theo vội nha.

2. Ngồi bị cấn một bên

Thường gặp ở các anh để ví ở túi quần sau. Một bên mông bị kê cao hơn, xương chậu nghiêng, cột sống phải nghiêng theo để bù lại.

3. Ngồi ườn, cong lưng trên ghế trong thời gian dài

Ngồi trượt mông ra trước, lưng cong tròn vài tiếng mỗi ngày thì lưng dưới không còn giữ được đường cong tự nhiên của nó.

4. Đứng ẹo một bên

Theo quan sát của Túc, 100 người đứng thì 95 người đứng trụ một chân. Điển hình nhất là lúc xếp hàng mua đồ hoặc đứng trong thang máy.

Lúc này một chân chịu lực nhiều hơn, thường là chân thuận. Hông bên chân trụ đẩy lên, hông bên kia hạ xuống để cân bằng. Lâu ngày có thể thành thói quen đứng lệch hông, lệch vai, cột sống cũng phải nghiêng theo để bù.

Bên thuận ngày càng mạnh, bên yếu ngày càng yếu, xong mình lại than sao mông bên to bên nhỏ rõ quá.

Đây là lệch do tư thế, khác với bệnh vẹo cột sống thật sự (cột sống cong và xoay cố định), vốn phần lớn không rõ nguyên nhân chứ không phải do đứng sai. Nếu thấy vai, hông lệch rõ, nhất là ở trẻ đang lớn, thì đi khám để bác sĩ kiểm tra.

5. Đứng kiểu con vịt

Tức là bạn đứng với phần mông ưỡn ra sau để tạo dáng "thắt đáy lưng ong, mông cong". Nếu chỉ là lúc làm dáng với crush, người yêu, lúc chụp ảnh hay đi tiệc thì không sao. Nhưng khi nó thành thói quen sinh hoạt thì hậu quả sẽ nhiều.

Lưng bị võng sẽ đẩy ổ bụng về trước, nhìn bụng to ra. Bình thường cột sống cong một đường chữ S nhẹ và mềm mại; đứng mông vểnh ngược ra sau như con vịt thì đường cong ấy thành cong quá mức.

Đường cong sinh lý bình thường của cột sống, khi nhìn từ một bên:

• Cột sống cổ: ưỡn (Lordosis), trung bình khoảng 20–40 độ.
• Cột sống ngực (lưng): còng (Kyphosis), trung bình khoảng 20–40 độ.
• Cột sống thắt lưng: ưỡn, trung bình khoảng 40–60 độ.
• Xương cùng (các đốt sống cùng dính thành một khối): ở trạng thái còng.

Khi chụp hình tất nhiên là phải ưỡn rồi các gái yêu, nhưng trong sinh hoạt hằng ngày thì đừng nhé. Võng lưng mà đi kèm hông yếu thì đúng là combo rất dễ dẫn tới đau lưng.

Tự kiểm tra: đứng dựa sát tường, bàn tay hơi khum, luồn qua hõm lưng. Nếu bàn tay qua vừa khít thì tốt. Nếu luồn qua rồi mà vẫn còn rộng thênh thang thì nên chỉnh lại tư thế (một số người cơ địa lưng võng sẵn thì có thể khác).

6. Đứng gù lưng

Thay vì đứng thõng người, bạn đứng thẳng lên, hơi siết nhẹ mông lại để đưa xương chậu về đúng vị trí.

7. Hay cúi đầu

Đầu người lớn nặng trung bình khoảng 4,5–5,5kg. Khi bạn dùng điện thoại, laptop, máy tính bảng, đọc sách… với cổ cúi khoảng 30 độ, một mô hình tính toán ước tính tải đặt lên cột sống cổ vào khoảng 40 lbs, tức tầm 18kg; cúi càng sâu thì con số càng lớn. Là 18kg đó.

Bạn thử tưởng tượng mỗi ngày phải cõng một đứa bé 18kg suốt 8–16 tiếng, năm này qua năm khác, thì kinh khủng cỡ nào.

Lúc này các cơ quanh cổ, như cơ thang bó trên (Upper Trap) và cơ bán gai đầu (Semispinalis Capitis), phải căng liên tục để chống lại trọng lực, giữ cho đầu không rơi xuống. Cái gì làm việc quá tải mãi cũng sẽ mỏi, sẽ đau. Chưa kể giãn cơ sau tập mình còn lười, thì giãn cơ vùng cổ lại càng xa vời.

Có thể bạn chưa biết: ngoài thoát vị đĩa đệm ở lưng còn có thoát vị đĩa đệm ở cổ. Đĩa đệm giữa các đốt sống cổ chịu áp lực lâu ngày cũng có thể phình, lồi, thoát vị.

Ngoài ra còn có chuyện "u gáy". Cúi đầu lâu ngày, cộng với tỷ lệ mỡ cơ thể cao, có thể làm vùng gáy quanh đốt sống cổ thứ 7 (C7) gồ lên. Nếu chỉ là mỡ tích tụ thì thường không nguy hiểm, chỉ kém về mặt thẩm mỹ. Nhưng nếu khối này to nhanh, đau, kèm tê tay, hoặc bạn đang dùng thuốc có corticoid kéo dài, tăng cân nhanh bất thường, thì bạn đi khám nha.

Ngồi lâu, cúi lâu thì nhớ cho cổ, vai, hông vận động lại. Túc có chuỗi bài khởi động toàn thân, bạn tập theo được:

Vì sao trẻ em có nhiều xương hơn người lớn?

Trẻ mới sinh có khoảng 270–300 "xương", còn người trưởng thành chỉ có 206. Lý do là "xương" của trẻ chưa nối liền, nhiều phần còn là sụn mềm dẻo. Sau đó sụn cứng dần lại thành xương hoàn chỉnh, một số xương gần nhau cũng dần hợp nhất với nhau.

Ví dụ xương cánh tay. Ở trẻ em, giữa thân xương và đầu xương có một lớp sụn gọi là sụn tiếp hợp (sụn tăng trưởng), nên trên phim chụp trông như các đoạn rời nhau. Xương dài ra là nhờ lớp sụn này. Tới cuối tuổi dậy thì, sụn hóa thành xương, các đoạn liền lại thành một xương cánh tay và xương không dài thêm nữa.

4 giai đoạn lành xương sau gãy

Sau khi gãy, xương tự lành qua 4 giai đoạn, kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Các mốc thời gian dưới đây chỉ là ước chừng, còn tùy vị trí gãy, tuổi và sức khỏe của từng người. Các giai đoạn cũng gối lên nhau chứ không tách bạch.

Giai đoạn 1: viêm (Inflammatory) — khoảng 2 tuần đầu

Mạch máu ở chỗ gãy bị tổn thương nên vùng này sưng nề. Cơ thể phát tín hiệu viêm và gọi các yếu tố tăng trưởng tới. Bạch cầu và đại thực bào dọn mảnh vụn, vi sinh vật ở ổ gãy.

Việc nên làm:

• Bất động vùng gãy: nẹp, bó bột, hoặc cách khác theo chỉ định của bác sĩ.
• Chườm lạnh quanh vùng gãy để giảm sưng, đau, nếu bác sĩ cho phép. Nhớ bọc đá trong khăn để không bị bỏng lạnh, mỗi lần chườm khoảng 15–20 phút, và không để bột bị ướt. Giai đoạn này không chườm nóng, đắp nóng vì dễ sưng thêm.
• Ăn uống: thêm thực phẩm giàu omega-3, rau xanh, củ quả nhiều vitamin C để hỗ trợ tạo collagen.

Quan trọng: ở hai đầu xương gãy sẽ hình thành một khối mô liên kết, chủ yếu sinh ra từ màng xương. Ít lâu sau, muối canxi lắng đọng vào, khối mô này dần thành xương, gọi là can xương.

Nếu ổ gãy không được cố định tốt, hoặc cố định không đúng cách, xương có thể chậm liền, thậm chí không liền, tạo thành "khớp giả". Vì vậy đừng tự bó lá, đắp thuốc ở nhà.

Giai đoạn 2: can mềm, tạo xương nội sụn (Endochondral Bone Formation) — kéo dài 2 đến 3 tuần

Tế bào gốc trung mô (MSCs) được huy động tới chỗ gãy và biệt hóa thành nguyên bào sụn (chondroblasts), rồi thành tế bào sụn (chondrocytes); đây là quá trình sinh sụn (chondrogenesis). Các tế bào sụn tiết ra chất nền sụn chứa collagen type 2 và proteoglycan, tạo thành một khối sụn nối tạm hai đầu xương, gọi là can mềm.

Việc nên làm:

• Tiếp tục giữ bất động vùng đang được cố định.
• Ăn đủ đạm (protein) để nuôi tế bào mới.
• Ăn đủ các vi chất cần cho việc khoáng hóa xương về sau: canxi, vitamin D, vitamin K2, magie. Ưu tiên từ thực phẩm; muốn dùng viên bổ sung thì hỏi bác sĩ. Túc nói riêng về canxi ở phần sau.

Giai đoạn 3: can cứng (Hard Callus Formation) — kéo dài 3 đến 6 tuần

Khối sụn được khoáng hóa. Tế bào gốc trung mô mới được huy động, biệt hóa thành tế bào tạo xương (tạo cốt bào – Osteoblasts) và xây nên lớp xương non (xương bện) thay cho sụn, gọi là can cứng.

Việc nên làm:

• Tái khám, chụp X-quang để bác sĩ kiểm tra can xương.
• Tiếp tục ăn uống đủ chất và khoáng chất.
• Bắt đầu tập vật lý trị liệu nhẹ theo hướng dẫn của bác sĩ và kỹ thuật viên vật lý trị liệu, để giữ cơ quanh vùng gãy. Cái gì không hoạt động, hoặc hoạt động không đủ, sẽ teo dần.
• Cố gắng không để tăng cân quá nhiều, nhất là khi gãy ở chân. Nhưng đây không phải lúc ăn kiêng hay cắt giảm mạnh: xương đang liền cần đủ năng lượng và đạm. Còn chân gãy được tì, chống bao nhiêu thì làm đúng lời bác sĩ dặn.

Giai đoạn 4: tái cấu trúc xương (Bone Remodeling) — từ 8 tuần đến 2 năm

Tế bào hủy xương (hủy cốt bào – Osteoclasts) dọn dần lớp xương bện, tế bào tạo xương (Osteoblasts) xây lại bằng xương lá (Lamellar Bone) chắc hơn.

Việc nên làm:

• Tập vật lý trị liệu và phục hồi chức năng theo hướng dẫn của bác sĩ và kỹ thuật viên: tập vận động khớp tiến dần tới biên độ đầy đủ, tăng dần khối lượng vận động.
• Sau 2–3 tháng, nhớ tái khám trước. Bác sĩ đồng ý thì có thể tập với dây band và tạ nhẹ, để xương khớp quen lại với tải cơ học. Tải cơ học kích thích xương tái cấu trúc.
• Vẫn duy trì dinh dưỡng.
• Chú trọng giấc ngủ, giảm stress.
• Tránh tái chấn thương. Ai đã chấn thương thì nguy cơ bị lại thường cao hơn người chưa từng bị, nên ưu tiên vẫn là đừng để chấn thương.

Lưu ý khi bổ sung canxi: canxi cần gì để vào được xương?

Phần này Túc tìm hiểu trong thời gian mẹ Túc bị gãy xương đùi. Ung thư di căn đã làm xương của mẹ yếu tới mức chỉ cần va chạm nhẹ cũng có thể gãy, và không thể phẫu thuật. Mẹ nằm một chỗ nửa năm trước khi mất.

Lúc đó Túc chỉ còn cách đọc thật nhiều về chuyện bổ sung canxi, từ thực phẩm bổ sung tới ăn uống, rồi mua sữa, mua viên canxi cho mẹ, với hy vọng mong manh là mẹ sẽ khỏe hơn. Xương của mẹ thì không cách nào cứu được.

Túc kể lại để bạn hiểu hoàn cảnh, không phải để làm theo: với người bệnh ung thư, có bổ sung canxi, vitamin D hay không là việc của bác sĩ điều trị, vì có trường hợp canxi trong máu đã cao sẵn. Những gì Túc đọc được khi đó, Túc ghi lại ngắn gọn ở đây để mọi người tham khảo.

• Canxi và collagen là hai nguyên liệu chính tạo nên sự chắc khỏe của xương. Lâu nay nhiều người nghĩ cứ uống sữa, uống viên canxi là đủ, nhưng chuyện không đơn giản vậy.
• Osteocalcin là một protein do tế bào tạo xương tiết ra, giúp gắn canxi vào mô xương. Vitamin K2 (dạng hay gặp trong viên uống là MK-7) tham gia hoạt hóa osteocalcin.
• Một số nghiên cứu gợi ý rằng bổ sung canxi liều cao kéo dài có thể liên quan tới vôi hóa mạch máu, và vitamin K2 có thể có lợi cho xương. Tuy vậy, đây chưa phải là kết luận chắc chắn của y học.
• Với đa số mọi người, nên ưu tiên canxi từ bữa ăn hằng ngày trước.

Xương là mô sống: hôm nay là cơ hội để thay đổi

Nhiều người lầm tưởng xương, cũng như san hô, là thứ đã "chết". Thật ra cả hai đều sống. Xương có quá trình già cỗi, bị loại bỏ, được thay bằng tế bào xương mới, rồi qua thời gian lại già cỗi đi.

Quá trình này gọi là chu chuyển xương (Bone Turnover). Nó phụ thuộc vào di truyền, chế độ sinh hoạt, thể thao, tuổi tác, và dựa trên hai việc chính: hủy xương (Bone Resorption, do hủy cốt bào làm) và tạo xương (Bone Formation, do tạo cốt bào làm).

Xương phải vừa rắn vừa dẻo mới hoạt động mượt mà được: khoáng chất (chủ yếu là canxi) làm xương rắn, collagen làm xương dẻo dai. Về cấu trúc, xương có hai phần: vỏ xương (Cortical Bone), phần cứng bao bọc bên ngoài; và xương xốp (Trabecular Bone, còn gọi là Spongy Bone hay Cancellous Bone), phần bè xương bên trong giúp xương nhẹ mà vẫn chịu được lực khi mình xoay vặn, cúi, nhún nhảy. Xương xốp rất nhạy với nội tiết tố, dinh dưỡng và vận động.

Bạn của ngày hôm nay không còn là bạn của ngày hôm qua. Sự loại bỏ và sản sinh luôn diễn ra trong cơ thể bạn mỗi ngày. Điều làm bạn thụt lùi hay giậm chân tại chỗ là bạn chọn cách sống của một ngày, rồi nhân lên cho vài ngàn ngày, rồi nghĩ cuộc đời mình chỉ có vậy.

Trong khi cơ thể luôn muốn nói với bạn: hôm nay là cơ hội để thay đổi.

Đọc tiếp loạt kiến thức cơ bản về xương – cơ – khớp

Bài này là phần 1 của loạt bài. Các phần còn lại:

• Phần 2 – Cơ: hiện chưa có trên blog.
• Phần 3 – Khớp: Kiến thức cơ bản về khớp.