Thiên nhiên dưỡng hồn: vì sao đi rừng, ngắm mây giúp bộ não phục hồi sự chú ý

Thành phố nuôi thân, nhưng thiên nhiên dưỡng hồn. Đó là điều Túc cảm nhận rõ nhất mỗi lần rời phố để vào rừng, lên núi. Bài này Túc ngồi lại suy ngẫm một chút: vì sao tiếng suối, mây trôi, tiếng lá xào xạc lại khiến mình dễ chịu đến vậy, và khoa học tâm lý đang giải thích chuyện thiên nhiên giúp bộ não phục hồi sự chú ý ra sao.

Thành phố nuôi thân, thiên nhiên dưỡng hồn

Có những người có thể nói trước vài trăm, thậm chí vài nghìn người nếu cần. Nhưng đó là kỹ năng. Còn bản năng của họ, là trốn biệt tích vào rừng.

Những âm thanh ồn ào từ con người và thiết bị điện tử cứ lặp đi lặp lại khiến thần kinh bị căng lên. Còn khi ngồi giữa thiên nhiên, nghe suối chảy, nhìn mây trôi, nghe tiếng ve rền rã và tiếng lá xào xạc, Túc lại thấy bản thân dễ chịu vô cùng.

Thuyết phục hồi sự chú ý (ART): thiên nhiên giúp não nghỉ ngơi thế nào?

Thuyết phục hồi sự chú ý (Attention Restoration Theory, viết tắt ART) do hai nhà tâm lý học Rachel và Stephen Kaplan đưa ra. Đây là một giả thuyết của tâm lý học môi trường, có khá nhiều nghiên cứu ủng hộ, chứ không phải một định luật tuyệt đối. Ý chính của thuyết này có thể tóm lại thành hai kiểu chú ý:

• Sự chú ý có chủ đích (directed attention): kiểu chú ý phải gồng lên mới giữ được, như khi lọc thông tin trên màn hình điện thoại, máy tính, khi cố làm việc giữa tiếng xe cộ, tiếng ồn đô thị, hay khi nghe bố mẹ, cấp trên la rầy. Bộ não người hiện đại gần như lúc nào cũng bị vắt kiệt bởi kiểu chú ý này.
• Sự thu hút nhẹ nhàng (soft fascination): ngoài thiên nhiên, sự chú ý được kéo đi một cách êm ái hơn: tiếng lá xào xạc trên cành hay lạo xạo dưới chân, tiếng nước chảy, mây trời trôi. Mình nhìn, mình nghe mà không phải cố.

Theo ART, chính lúc được "thu hút nhẹ nhàng" như vậy, phần chú ý có chủ đích mới có cơ hội nghỉ ngơi và hồi lại. Nhiều nghiên cứu cho thấy đi dạo hay ở trong không gian xanh có thể giúp con người tập trung tốt hơn và bớt mệt mỏi tinh thần.

Vì sao ở mãi giữa những đường thẳng lại thấy ngột ngạt?

Những đường thẳng đóng hộp một cách hoàn mỹ của tòa nhà, ở lâu quá sẽ thấy ngột ngạt. Bởi con người chỉ mới "di cư" vào thành phố, với nhịp sống đêm ngày đảo lộn từ khi có đèn điện, trong một khoảng thời gian rất ngắn. Còn suốt quãng dài trước đó, con người sống giữa tự nhiên, dựa vào và thuận hòa với tự nhiên để phát triển.

So với chiều dài lịch sử tiến hóa, việc đa số chúng ta sống dồn vào đô thị, thức ngủ theo ánh đèn điện mới chỉ diễn ra chừng một, hai trăm năm nay. Nhiều nhà khoa học cho rằng chừng đó là quá ít để bộ não kịp thích nghi.

Đường cong và cấu trúc fractal: tự nhiên dễ "đọc" hơn với bộ não

Ngoài tự nhiên, đường cong phong phú vô cùng: vô vàn hòn đá đủ hình dạng, kích thước; dòng sông uốn lượn; bờ cát miên man mềm mại; cây cao thấp đan xen với cỏ; núi non trùng điệp… Rất khác với sự hoàn hảo, những đường thẳng tắp hay những nét cắt dứt khoát nhưng lạnh lùng ở đô thị.

Trong tự nhiên còn có cấu trúc fractal (hình phân dạng): một mô hình lặp lại gần giống nhau ở nhiều quy mô, kích thước khác nhau. Cậu cứ nhìn tia sét, rễ cây, cành cây, gân lá hay bông súp lơ là thấy. Bộ não đã quen với những hình như vậy qua một quãng tiến hóa rất dài, nên có lẽ không phải tốn nhiều năng lượng để phân tích chúng.

Một số nghiên cứu ghi nhận người xem các hình fractal tự nhiên có độ phức tạp vừa phải thấy thư giãn hơn, và có nghiên cứu đo được sóng não alpha (thường gắn với trạng thái tỉnh táo mà thư thái) tăng lên. Đây là hướng nghiên cứu thú vị, gợi ý rằng thiên nhiên có thể góp phần làm dịu căng thẳng và giúp mình lấy lại năng lượng tập trung, chứ không phải "liều thuốc" chữa bệnh.

Túc, thành phố và núi rừng

Túc sống ở thành phố từ bé, lớn lên và phát triển từ đây, nhận được tiện nghi và sự nâng đỡ của thành phố, trước khi có điều kiện kinh tế hơn để đi các cung hiking và trekking. Một trong những chuyến đi núi của Túc có ghi lại trong bài Review Mù Căng Chải Ultra Trail 55km và 25 ngày leo 15 đỉnh núi phía Bắc.

Và may mắn sao, Nha Trang là nơi có cả núi và biển ngay gần bên, suối hay ao hồ cũng nhiều vô kể. Nên muốn "về" với thiên nhiên, cậu không nhất thiết phải đi thật xa. Vài gợi ý nhỏ:

• Một buổi sáng sớm đi bộ lên đồi, lên núi gần nhà, cất điện thoại vào túi.
• Ngồi ở biển lúc ít người, chỉ nghe sóng và nhìn mây.
• Ghé một con suối, một hồ nước, ngồi im vài phút nghe nước chảy, lá xào xạc.

Đi núi, đi suối mùa mưa thì cậu nhớ xem dự báo thời tiết, báo người thân mình đi đâu, đừng đi một mình ở cung lạ. Khi trời mưa lớn hoặc nước suối đục, dâng nhanh thì tránh xa lòng suối. Thấy có sấm sét thì rời khỏi đỉnh núi, mỏm đá trống. Cất điện thoại vào túi để bớt nhìn màn hình thôi, chứ vẫn mang theo và sạc đầy pin nha.

Lời kết: gắn bó hơn với sự sống không tiếng ồn

Thành phố và cả thiên nhiên ngoài kia đều đã hình thành nên con người Túc. Nhưng chúng ta cần tôn trọng và gắn bó nhiều hơn với sự sống lặng lẽ trưởng thành, không tiếng ồn ở ngay bên cạnh mình, bởi đó là sợi dây liên kết thiêng liêng, lâu bền với bộ não.

Còn nếu cậu muốn có đôi chân khỏe, thể lực tốt để tự tin đi những cung núi, rừng, suối đầu tiên, xem các gói tập cùng Túc ở bảng giá.